Phát huy tính tích cực trong hoạt động tự học của sinh viên theo phương thức đào tạo tín chỉ ở trường Đại học Kinh tế Nghệ An.

Phát huy tính tích cực trong hoạt động tự học của sinh viên theo phương thức đào tạo tín chỉ ở trường Đại học Kinh tế Nghệ An.

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Hoạt động nghiên cứu, học tập ở trường Đại học hiện nay đặt ra yêu cầu rất cao đối với SV. Trong học chế tín chỉ đòi hỏi SV phải làm chủ được thời gian, trong đó thời gian cho tự học là chủ yếu. Tự học, tự nghiên cứu để tích lũy kiến thức, rèn luyện các kỹ năng học tập, kỹ năng thực hành nghề nghiệp là những yêu cầu quan trọng và hết sức cần thiết đối với SV.

Một trong những mục tiêu quan trọng của việc dạy học Đại học là dạy cho SV cách học, trang bị phương pháp và kỹ năng cơ bản để tăng cường khả năng tự học, học tập suốt đời. Nhờ vào phương pháp tự học, tự nghiên cứu, SV sau khi ra trường sẽ có đủ kỹ năng để tự làm giàu vốn tri thức của mình, phục vụ tốt hơn cho hoạt động thực tiễn. Đây là yêu cầu rất quan trọng đối với SV nhằm giúp họ hòa nhập với sự phát triển ngày càng cao của xã hội.

Từ năm học 2015-2016, Trường Đại học Kinh tế Nghệ An đã bắt đầu chuyển sang hình thức đào tạo theo tín chỉ. Với hình thức này, SV cần phải tự quản lý hoạt động học tập của mình tốt hơn, đồng thời GV cũng yêu cầu khả năng tự học nhiều hơn của SV để hoàn tất các bài tập theo nhóm, bài tập nghiên cứu cá nhân, đồng thời khuyến khích hoạt động nghiên cứu khoa học. Mặc dù đã làm quen với hình thức tín chỉ, nhưng đến nay SV vẫn gặp một số khó khăn do chưa thực sự tìm ra phương pháp học tập hiệu quả nhất khi học theo hình thức này. SV vẫn còn rất nhiều vướng mắc, khó khăn khi học tập, chưa thực sự dành nhiều thời gian cho việc tự học, chưa xây dựng và rèn luyện kĩ năng tự học hợp lý.  Tình trạng SV thiếu cố gắng trong học tập khá phổ biến; tinh thần hợp tác, khả năng sáng tạo, năng lực thí nghiệm thực hành, giải quyết độc lập các vấn đề còn lúng túng; Từ phía nhà trường cũng có những khó khăn, hạn chế nhất định trong việc tổ chức, động viên, khuyến khích, phát huy năng lực tự học của SV.  Vì vậy, việc rèn luyện, bồi dưỡng, phát huy tính tích cực trong hoạt động tự học, tự nghiên cứu cho SV mà đề tài nghiên cứu là một nhiệm vụ hết sức cần thiết để nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường trong thời gian tới.

2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC TRONG HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ NGHỆ AN HIỆN NAY

1. Giáo dục cho sinh viên động cơ, nhận thức đúng đắn về tự học và sự cần thiết, lợi ích của tự học.

            Bên cạnh sự hướng dẫn của GV, sự quản lý của nhà trường thì hoạt động tự học chỉ có thể thực sự đem lại hiệu quả khi có sự nỗ lực của bản thân chủ thể tham gia, đó chính là SV. Khi chuyển sang phương thức đào tạo theo tín chỉ, SV phải thay đổi nhận thức, xóa bỏ sức ỳ để có những phương pháp học tập tích cực, thái độ tự chủ – tự chịu trách nhiệm nhằm thích ứng với những yêu cầu học tập mới. SV phải Tự tạo cho mình sự hứng thú trong học tập, tự tìm cho riêng mình một phương pháp tự học phù hợp; phải xác định rõ động cơ học tập của mình là gì, học cho ai, học để làm gì, cũng như định hướng nghề nghiệp rõ từ khi còn đang theo học. Những việc làm trên giải quyết vấn đề “chưa có động lực, quyết tâm trong học tập” mà nhiều SV gặp phải.

Giáo dục trên thế giới hiện nay đang đổi mới và phát triển dựa trên bốn trụ cột của giáo dục thế kỷ XXI, được UNESCO đề ra: học để biết, học để làm, học để cùng chung sống, học để tự khẳng định mình. Trong thế giới hiện đại cùng với bốn trụ cột học tập đó, quan niệm xã hội học tập, học suốt đời, coi việc học phải gắn liền với tự học và trở thành con đường cơ bản để mọi người làm giàu vốn tri thức của chính mình.

Việc giáo dục cho SV động cơ, nhận thức đúng đắn và hiểu được sự cần thiết của tự học đối với SV trong trường Đại học cần được triển khai ngay từ khi SV mới bước vào trường Đại học và trong cả quá trình học tập của SV bằng việc tổ chức các hội thảo, chuyên đề về vấn đề tự học, phương pháp tự học,…

Trong quá trình tổ chức dạy học, thông qua kiến thức môn học mà GV giúp cho  SV nhận ra được ý thức, trách nhiệm nghề nghiệp của mình, để thấy được vai trò của tự học trong trường Đại học từ đó xác định động cơ, nhận thức đúng và thể hiện hành động học tập nghiêm  túc.

Phát huy tính tích cực tự học của SV có sự định hướng của nhà trường, có nghĩa là nhà trường cần xác lập một hành lang hợp lý để SV được lựa chọn trong khuôn khổ nào đó khi lập kế hoạch học tập mà không hoàn toàn giao phó cho sự “ngẫu hứng” của SV. Cụ thể, chúng tôi cho rằng mỗi ngành học nên thiết kế một số “kế hoạch khung” có tính chất gợi ý để SV tham khảo khi lập kế hoạch học tập của mình. Các kế hoạch khung này cần bao gồm một số phương án: Học đúng tiến độ, học vượt tiến độ, học trễ tiến độ… để SV cân nhắc, lựa chọn.

Cách tiếnhành

                  -Việc giáo dục cho SV động cơ, nhận thức đúng đắn và hiểu được về sự cần thiết của tự học đối với SV trong trường Đại học, phối hợp với GV chủ nhiệm nhiệm, cố vấn học tập, tổ chức đoàn thanh niên, quản lý SV để định hướng, triển khai ngay từ khi SV mới bước vào trường Đại học và cả quá trình học tập thông qua các lớp học chính trị đầu khóa, qua các cuộc thi, các hội thảo,…

                  -Trong quá trình tổ chức dạy học, thông qua kiến thức môn học mà GV giúp cho SV nhận ra được ý thức, trách nhiệm nghề nghiệp của mình,  để thấy được vai trò của tự học trong trường Đại học từ đó xác định động cơ, nhận thức đúng và thể hiện hành động học tập nghiêm túc.

 2. Thay đổi cách nghĩ, cách học của SV

Theo kết quả khảo sát có tới hơn 54% SV được hỏi cho rằng không có hứng thú học tập, 66,2% cho rằng chưa tìm được phương pháp học phù hợp và SV sử dụng thời gian cho tự học còn ít, SV vẫn còn thói quen thầy dạy gì thì học nấy trong khi đó, đào tạo theo tín chỉ đòi hỏi SV phải có kỹ năng tự học và tự nghiên cứu. Để thay đổi phương pháp, cách nghĩ, cách học tập của SV, vai trò của GVrất quan trọng. Thực ra, dạy và học là hai mặt của một quá trình thống nhất. Chúng tôi cho rằng, GV phải tự đổi mới mình trước. Nếu GV đóng vai trò là “người dạy” thì bây giờ GV phải chuyển sang vai trò là “người hướng dẫn” cho SV. Nhiệm vụ chính của GV Đại học không phải là truyền đạt kiến thức mà là định hướng và tổ chức cho SV tự tìm kiến thức và phát triển trí tuệ bản thân. GV phải có chức năng giao nhiệm vụ tự học cho SV (bài về nhà) và kiểm tra đánh giá kết quả tự học của SV. Điều đó có nghĩa là cần tạo ra sự kết nối giữa dạy học trên lớp với tự học ở nhà. Cần tạo cho SV phong cách học tập mới: Như: GV giới thiệu sách và ra yêu cầu còn SV phải tự tìm sách, tự nghiên cứu để nắm kiến thức. Ngay trong quá trình đào tạo trong nhà trường SV phải tự phát huy nội lực bản thân để có thể phát triển năng lực tự học, tự nghiên cứu. Có như vậy, kiến thức mà SV tiếp thu được sẽ không mang tính giáo điều, không bị lạc hậu trước sự biến đổi và phát triển nhanh chóng của thời đại. Đó cũng chính là mục tiêu đặt ra cho đào tạo theo học chế tín chỉ.

3. Bồi dưỡng cho SV phương pháp tự học đúng đắn và khoa học

 Trong quá trình tự học, SV sẽ gặp nhiều khó khăn giữa khối lượng kiến thức phải lĩnh hội với các khả năng chủ quan (ý thức, năng lực tự học, điều kiện sức khoẻ…) và các điều kiện khách quan (tài liệu, thời gian, tổ chức tự học, phương tiện thí nghiệm…)… Vì vậy, cần có kế hoạch học và thời gian tự học hợp lý, khoa học và phù hợp với điều kiện học tập của môn học của chính mình.

 Để giải quyết được các khó khăn trên, đảm bảo tự học có hiệu quả, SV phải biết xây dựng kế hoạch và thực hiện kế hoạch sử dụng thời gian biểu tự học khoa học và phù hợp với mình. Kế hoạch và thời gian biểu cần linh hoạt và có tính thực tế, ngoài kế hoạch chung có kế hoạch riêng với mỗi SV về tìm kiếm tài liệu ở thư viện, Internet, làm thí nghiệm, thực  hành. Vì mỗi SV có những đặc điểm riêng về năng lực nhận thức, tình cảm, ý chí cũng như những đặc điểm về sức khoẻ, về hoàn cảnh sống.

 Kế hoạch và thời gian biểu tự học sau khi thiết kế xong, SV cần thực  hiện nghiêm túc.

Khi thực hiện kế hoạch học tập, SV cần chú ý các yêu cầu:

– Biết cách làm việc độc lập, cố gắng vượt khó: Trong tự học đòi hỏi SV  phải nắm được cách thức làm việc độc lập, phải thể hiện được chính mình, tự suy nghĩ, tự mình tìm ra kết quả bằng chính suy nghĩ của mình.

– Biết tập trung tư tưởng: Khi bắt tay vào tự học, SV cần tạo cho mình thói quen tập trung tư tưởng cao khi học tập, loại trừ các tác động, không để ảnh  hưởng bên ngoài làm phân tán đặc biệt khi làm bài tập, khi tự học.

– Biết sử dụng thời gian: Để tiết kiệm thời gian cần sắp xếp việc học một cách khoa học, tổ chức ngăn nắp nơi tự học, biết tận dụng thời gian học tập và thí nghiệm thực hành hợp lý sẽ thấy làm việc hiệu quả, hứng thú.

– Biết tự kiểm tra, củng cố kiến thức: Học đến đâu SV phải ôn tập, hệ thống bằng nhiều hình thức như: làm các bài tập, làm thí nghiệm, trả lời các câu hỏi kiểm tra trong giáo trình hoặc tài liệu, tái hiện kiến thức theo dàn ý, đề cương, tự tập trình bày hay trình bày cho người khác nghe,…

– Biết chuẩn bị các điều kiện cần thiết (chỗ học, tài liệu, dụng cụ, phương tiện, sự tương tác với bạn bè…) cho tự học.

Biết cách đọc và tự nghiên cứu tài liệu giáo trình

– Tự học của SV hiện nay chưa đạt kết quả cao như mong muốn vì SV chưa biết cách học, cách tìm kiếm kiến thức. Đọc để học, để nghiên cứu tài liệu là khâu quan trọng trong quá trình tự học. Mỗi SV cần có ý thức hình thành phương pháp khoa học khi đọc và nghiên cứu giáo trình, đọc ghi chép, đối chiếu, vận dụng giải bài tập thì hiệu quả đọc sách nhất định sẽ tăng lên.

– SV cần ghi chép đầy đủ đề cương bài dạy của GV trên lớp, nhưng không coi là đầy đủ đáp ứng yêu cầu học tập, mà  SV cần phải đọc giáo trình, tài liệu.  Tài liệu học tập của SV được tìm ở nhiều nguồn: Trong các thư viện, ở các hiệu sách, trên các phương tiện thông tin đại chúng, trên Internet… GV hướng dẫn SV tìm kiếm, khai thác, đọc giáo trình, tài liệu, hình thành tri thức là rất cần thiết. SV cần biết vận dụng các kỹ năng tư duy, phát huy nỗ lực trong nhận thức, đọc tài liệu tóm tắt ý cơ bản, tìm ra các mối liên hệ kiến thức để liên kết với bài học, ghi nhớ, khắc sâu kiến thức. Các tài liệu là nguồn kiến thức phong phú giúp mở rộng, hoàn thiện nội dung bài và bước đầu có thể liên hệ vận dụng.

 4. Hướng dẫn SV tổ chức các hoạt động tự học

Xây dựng nhóm tự học

 Xây dựng nhóm nhỏ có thể 2 SV, hoặc nhóm có 3 – 4 SV, giao nhiệm vụ cho mỗi SV tự học, tự tìm kiếm thông tin, trả lời, tự chuẩn bị một vấn đề trước có thể là câu hỏi, ví dụ minh họa, hoặc tóm tắt nội dung cơ bản của bài học, sau đó gặp nhau cùng trao đổi, tranh luận và đi đến thống nhất nội dung tự học.

 Trong nhóm tự học tập các thành viên ngoài việc đọc, nghiên cứu giáo trình môn học theo yêu cầu để trao đổi nhóm thì đồng thời cần phải giao nhiệm vụ sưu tầm tư liệu, các phần mềm hỗ trợ, các bài tập thực tiễn,… hay các tài liệu liên quan với nội dung học để trao đổi mở rộng, chia sẽ cùng các thành viên nhóm để cập nhật, bổ sung thêm thông tin mới cho  nội dung học tập của mình.

Chuẩn bị sản phẩm học tập

Để có được sản phẩm học tập chung của nhóm thì cần có sự phân công nội dung công việc cho từng thành viên, nhóm nhỏ chuẩn bị nội dung học tập theo yêu cầu như trình bày tóm tắt nội dung bài viết, số trang qui định, các minh họa bằng số liệu, hình ảnh,…

Sau khi đã sắp xếp hoàn tất cơ bản sản phẩm học tập, cả nhóm tiếp tục trao đổi thống nhất nội dung, trình bày báo cáo dạng văn bản, trình chiếu Powerpoint. Ngoài ra để chủ động trình bày kết quả chuẩn bị của nhóm, các thành viên cần  thảo luận xác định kiến thức trọng tâm, ví dụ minh họa, bài tập vận dụng, mối liên hệ với kiến thức đã có và nêu ra được những vấn đề, câu hỏi để các nhóm khác trong lớp cùng trao đổi, thảo luận.

Cách tiến hành

GV tiến hành tổ chức biên soạn tài liệu, hệ thống câu hỏi, hướng dẫn học tập môn học theo đề cương chi tiết của môn học hoặc hướng dẫn nội dung qua các chương, các bài, các ví dụ minh họa, các nội dung học cụ thể.

 SV nghiên cứu và áp dụng vào hoạt động tự học của bản thân. Ở đây SV cần thực hiện tốt các khâu của quá trình chuẩn bị nội dung học như đọc, ghi chép, phân tích tài liệu, liên hệ, tổng hợp.

 GV kết hợp theo dõi, nắm tình hình hoạt động tự học của nhóm SV như chuẩn bị tự học ở nhà, tổ chức tự học trên lớp, ví dụ minh họa đồng thời đánh giá hiệu quả dựa vào trình bày nội dung học tập trên lớp, sản phẩm văn bản của nhóm được giao.

 5. Hướng dẫn SV sử dụng các phương tiện trong tự học hiệu quả

Các phương tiện phục vụ cho học tập hiện nay rất đa dạng, phong phú về nội dung và có nhiều giá trị, tính năng sử dụng. Việc phân loại các phương tiện chỉ có tính  tương đối, theo mục đích sử dụng, phổ biến hiện nay đó là các phương tiện truyền thống và các phương tiện hiện đại.

Các phương tiện truyền thống gồm sách và các thiết bị giúp sử dụng cho tự học của SV khá hiệu quả. Tự học với giáo trình, tài liệu tham khảo SV tiếp cận nguồn kiến thức khoa học cơ bản, phong phú, sâu rộng. Đó là nguồn tư liệu mà đối với SV vừa có sẵn khá đầy đủ, đáp ứng kiến thức học tập môn học vừa là nguồn tư liệu mở giúp tìm kiếm, liên hệ, mở rộng, kết nối với nguồn tư liệu khác cho môn học.

 Các phương tiện hiện đại gồm các phương tiện điện tử như máy vi tính, các dụng cụ chứa tập tin USB, CD, Internet, phần mềm và các thiết bị điện tử khác giúp cho SV học tập đạt hiệu quả cao. Đó là các phương tiện giúp SV thu thập, lưu giữ tư liệu, trình bày văn bản, trình chiếu thông tin, hình ảnh, thí nghiệm rất đa dạng, với nguồn tư liệu phong phú, rất đồ sộ.

Vì vậy:

GV hướng dẫn SV sử dụng giáo trình, tài liệu tham khảo và theo hướng dẫn yêu cầu của môn học mà chọn lọc kiến thức cơ bản, tóm tắt, liên hệ tìm ví dụ minh họa, tư liệu, câu hỏi để chuẩn bị nội dung cho bài học trên lớp.

 Hướng dẫn SV sử dụng các phương tiện điện tử, máy vi tính cùng các chương trình phần mềm dạy học, để khai thác các minh họa, sơ đồ tư duy.  Biết sử dụng loại thiết bị kỹ thuật này là con đường hữu hiệu để khai thác, xử lí các kiến thức. Nhờ vào các loại phương tiện này, SV có cơ hội mở rộng tri thức của mình một cách thường xuyên và tự mình rèn luyện được nhiều kỹ năng tự học.

 Hướng dẫn SV về kỹ thuật khai thác thông tin trên Internet, sử dụng trình chiếu Powerpoint, các phần mềm khai thác sơ đồ, thí nghiệm, minh họa hình ảnh để phối hợp trình diễn nội dung bài học.

3. KẾT LUẬN

Kết quả nghiên cứu, tác giả chỉ ra được các yếu tố tác động đến tính tích cực tự học và mức độ tác động của các yếu tố đó đến tính tích cực tự học của SV trường Đại học Kinh tế Nghệ An gồm nhóm yếu tố chủ quan và khách quan. Trong đó yếu tố chủ quan tác động nhiều nhất đến tính tích cực tự học của SV là: Hứng thú học tập, nghề nghiệp và thái độ học tập của SV. Yếu tố khách quan có tác động nhiều nhất là: Phương pháo giảng dạy của GV, GV giảng dạy hay, tạo sự tích cực, chủ động cho SV . Vì vậy, GV cần duy trì phát huy những yếu tố trên trong quá trình dạy học nhằm giúp SV phát huy tích cực trong học tập, trong hoạt động tự học để đạt được kết quả ngày càng cao hơn nữa.

Trên cơ sở kết quả đó, đề tài đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy tính tích cực tự học của SV trường Đại học Kinh tế Nghệ An trong thời gian tới. Đó là:

– Giáo dục cho SV động cơ, nhận thức đúng đắn về học tập, tự học và sự  cần thiết, lợi ích của tự học.

– Thay đổi cách nghĩ, cách học của SV trong hoạt động tự học.

– Bồi dưỡng cho SV phương pháp học tập, tự học đúng đắn và khoa học.

– Hướng dẫn SV tổ chức các hoạt động học tập và tự học.

– Hướng dẫn SV sử dụng các phương tiện học tập hiệu quả.

Các biện pháp đưa ra được GV tổ chức cho SV thực hiện trong các bài học của tổ khoa học xã hội, mặc dù chưa tổ chức đánh giá cụ thể nhưng có thể nhận thấy rằng đã tạo được chuyển biến trong nhận thức, cách học, cách sử dụng các phương tiện để chuẩn bị nội dung và trình bày, báo cáo trước lớp của SV .

Hi vọng rằng, kết quả nghiên cứu này sẽ là một kênh tham khảo để SV tự nhìn nhận và cải thiện hoạt động tự học của bản thân nhằm đạt kết quả cao hơn nữa trong học tập, cũng như giúp GV có cơ sở để điều chỉnh phương pháp dạy và tư vấn phương pháp học, trong đó có phương pháp tự học dành cho SV, nhằm từng bước nâng cao chất lượng đào tạo của trường.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Tin bài: ThS. Trần Thị Vân Diên

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Tổ Khoa học xã hội