Virus corona: Nỗi lo đại dịch trên người và vai trò của ngành thú y!

        Chủng virus mới này – được cho là xuất phát từ động vật hoang dã – cho thấy rõ nguy cơ mà con người đang phải đối mặt do các bệnh lây từ động vật.

Đây có thể vẫn sẽ còn là một vấn đề trong tương lai, bởi biến đổi khí hậu và quá trình toàn cầu hóa đã làm thay đổi cách thức tương tác giữa con người và động vật.

Động vật lây bệnh cho con người thế nào?

        Trong 50 năm qua, một loạt các bệnh truyền nhiễm đã lây lan nhanh chóng.

Cuộc khủng hoảng HIV/AIDS những năm 1980 bắt nguồn từ loài vượn lớn, còn dịch cúm gia cầm 2004-2007 xuất phát từ chim; và heo đã gây ra đại dịch cúm heo năm 2009.

Gần đây, người ta phát hiện ra hội chứng hô hấp cấp tính nghiêm trọng (SARS) xuất phát từ dơi, thông qua trung gian là cầy hương; nhưng dơi cũng gây cho chúng ta dịch Ebola.

                                  

                                                                  Hầu hết các bệnh truyền nhiễm mới đến từ động vật hoang dã

        Nhưng sự thay đổi của môi trường đang đẩy nhanh tiến trình này; trong khi nhịp sống đô thị và sự phát triển của du lịch quốc tế khiến những căn bệnh như thế này lây lan nhanh hơn một khi xuất hiện.

        Bệnh từ loài này lây sang loài khác thế nào?

        Hầu hết động vật đều mang trong mình một loạt các mầm bệnh – các loại vi khuẩn và virus có thể gây bệnh.

        Khả năng tiến hóa của mầm bệnh phụ thuộc vào khả năng lây nhiễm sang vật chủ mới, và nhảy sang loài khác là một cách để thực hiện điều này.

       Hệ thống miễn dịch của vật chủ mới sẽ cố gắng để tiêu diệt mầm bệnh, nghĩa là cả hai – vật chủ mới và mầm bệnh – bị giam trong một trò chơi tiến hóa vĩnh cửu, tức là chúng sẽ cố gắng tìm ra những cách thức mới nhằm tiêu diệt lẫn nhau.

       Chẳng như, khoảng 10% số người nhiễm bệnh đã thiệt mạng trong dịch SARS năm 2003, so với chỉ dưới 0,1% do cúm thông thường.

      Sự thay đổi về môi trường sống và biến đổi khí hậu đang thay đổi hay thậm chí triệt tiêu môi trường sống của các loài động vật, thay đổi cách thức động vật sinh tồn, cư trú và chuỗi thức ăn.

       Ngay cách sống của con người cũng thay đổi – 55% dân số toàn cầu hiện đang sống ở các đô thị, tăng so với con số 35% của 50 năm trước.

        Và những đô thị vốn ngày càng mở rộng về không gian này đang thành những 'ngôi nhà' mới cho động vật hoang dã – chuột, gấu trúc, sóc, cáo, chim, chó rừng, khỉ – có thể sống trong các không gian xanh đô thị như công viên và vườn, ăn những thực phẩm mà con người bỏ lại tại đó.

        Thông thường, các loài động vật hoang dã dễ thích nghi với cuộc sống ở đô thị hơn so với thay đổi trong tự nhiên, bởi nguồn cung cấp thực phẩm dồi dào, khiến không gian đô thị trở thành 'nồi hầm' cho sự tiến hóa của các mầm bệnh.

Corona virus 2019 là gì?

         Coronavirus 2019 (2019-nCoV) là một loại virus đường hô hấp mới gây bệnh viêm đường hô hấp cấp ở người và cho thấy có sự lây lan từ người sang người.

Virus này được xác định trong một cuộc điều tra ổ dịch bắt nguồn từ khu chợ lớn chuyên bán hải sản và động vật ở Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc.

         2019-nCoV là chủng virus mới chưa được xác định trước đó. Ngoài chủng coronavirus mới phát hiện này, đã có 6 chủng coronavirus khác được biết tới ngày nay có khả năng lây nhiễm ở người.

                               

                                                                                    Hình ảnh vi thể Corona virus

Nguồn gốc của virus corona 2019

        Các cơ quan y tế và đối tác y tế đang nỗ lực để xác định nguồn gốc của 2019-nCoV.

Virus corona là một betacoronavirus, giống như MERS và SAR, tất cả đều có nguồn gốc từ vật chủ từ loài dơi.

Virus corona là một họ virus lớn, phổ biến ở nhiều loài động vật khác nhau bao gồm lạc đà, mèo và dơi.

Phân tích cây di truyền của virus này đang được tiếp tục để biết nguồn gốc cụ thể của virus. SARS, một loại coronavirus khác xuất hiện lây nhiễm cho người, bắt nguồn loài từ cầy hương, trong khi MERS, một loại coronavirus khác lây nhiễm cho người, bắt nguồn từ lạc đà

                               

                                                                             Dơi là ổ chứa tự nhiên của nhiều virus

Cơ chế lây lan 2019-ncov

         Virrus này ban đầu xuất hiện từ nguồn động vật nhưng có khả năng lây lan từ người sang người. Điều quan trọng cần lưu ý là sự lây lan từ người sang người có thể xảy ra liên tục.

        Ở người, virus lây từ người này sang người kia thông qua tiếp xúc với dịch cơ thể của người bệnh. Tùy thuộc vào mức độ lây lan của chủng virus, việc ho, hắt hơi hay bắt tay có thể khiến người xung quanh bị phơi nhiễm.

         Virus cũng có thể bị lây từ việc ai đó chạm tay vào một vật mà người bệnh chạm vào, sau đó đưa lên miệng, mũi, mắt họ. Những người chăm sóc bệnh nhân cũng có thể bị phơi nhiễm virus khi xử lý các chất thải của người bệnh.

Vai trò của Bác sỹ thú y đối với 2019-ncov

         Ngành thú có vai trò rất quan trọng trong việc nghiên cứu các sản phẩm vaccine để phòng bệnh cho động vật, nguồn lây đầu tiên sang người.

Hiện nay, việc nghiên cứu các sản phẩm vaccine để phòng các bệnh truyền nhiễm cho động vật vẫn đang được liên tục tiến hành.

         Corona virus 2019 hiện nay chưa có vaccine phòng bệnh cho cả người và động vật, để giảm thiểu sự lây lan rộng của mầm bệnh thì trách nhiệm của ngành thú y là rất lớn, đó là: công tác kiểm dịch động vật giết mổ, vận chuyển và phòng chống bệnh cho các nhóm động vật cụ thể để phòng chống các bệnh từ động vật lây lan sang con người.

Như Ivan Pavlov đã từng nói: “Bác sỹ nhân y cứu con người, bác sỹ thú y cứu cả loài người”.

                                                                                                  Nguyễn Đình Tiến